Chiều 08/11, tại Điện Libertad ở Buenos Aires, Đức Thánh Cha mời gọi chính quyền, xã hội dân sự và ngoại giao đoàn Argentina gìn giữ gia sản chung và trao lại cho thế hệ mai sau một quê hương hiệp nhất. Tưởng nhớ Đức Giáo hoàng Phanxicô trên chính quê hương của ngài, Đức Thánh Cha Lêô XIV nhấn mạnh rằng trách nhiệm ấy được thể hiện qua việc củng cố nền dân chủ, bảo vệ phẩm giá con người và tạo cơ hội để người trẻ xây dựng tương lai ngay trên đất nước mình.
Từ Casa Rosada đến Điện Libertad
Rời Uruguay, Đức Thánh Cha lên đường thăm Argentina. Trong ngày đầu tiên tại Argentina, chặng thứ hai của chuyến tông du Mỹ Latinh, Đức Thánh Cha đến Đài tưởng niệm Tướng José de San Martín và các đạo quân giành độc lập, nơi ngài dành ít phút thinh lặng sau nghi thức đặt vòng hoa. Sau nghi thức chào đón tại Casa Rosada, trụ sở chính phủ Argentina, ngài thăm hữu nghị và hội kiến riêng với Tổng thống Javier Milei.
Lúc 18 giờ 30, Tổng thống Milei đón Đức Thánh Cha tại Điện Libertad, Trung tâm Văn hóa Domingo Faustino Sarmiento. Sau phần chào mừng bằng âm nhạc, Tổng thống phát biểu trước các đại diện chính quyền, xã hội dân sự và ngoại giao đoàn. Ông tưởng nhớ Đức Giáo hoàng Phanxicô, bày tỏ hy vọng chuyến thăm sẽ quy tụ người dân Argentina vượt qua những khác biệt, và mượn hình ảnh ngôi nhà xây trên đá trong Tin Mừng để nói về trách nhiệm đối với các thế hệ mai sau. Ông kết thúc bằng lời xin Đức Thánh Cha cầu nguyện cho Argentina.
Quê hương là gia sản được trao truyền
Ngỏ lời với giới chức chính quyền, xã hội dân sự và ngoại giao đoàn, Đức Thánh Cha cho biết ngài đến với tư cách là người kế vị Thánh Phêrô và là mục tử. Ngài mong gặp gỡ Giáo hội đang lữ hành tại Argentina, đồng thời gửi đến toàn thể dân tộc và những người được giao trách nhiệm phục vụ đất nước. Trước những người đảm nhận trách nhiệm công, Giáo hội muốn góp một tiếng nói khởi đi từ Tin Mừng, hướng đến việc bảo vệ phẩm giá của mỗi người, sự hòa hợp và công ích.
Trong mười hai năm, Giáo hội hoàn vũ đã lắng nghe tiếng nói của một vị Giáo hoàng mang nơi mình ký ức và con tim những con người, những nơi chốn và đức tin mà ngài đã đón nhận tại Argentina. Nay, Đức Lêô XIV nói, theo một nghĩa nào đó, ngài đi theo chiều ngược lại, đến nơi câu chuyện của Đức Phanxicô bắt đầu, trước khi đan vào lịch sử của toàn thể Giáo hội.
Từ ký ức về vị tiền nhiệm, Đức Thánh Cha nhắc đến những người đã góp phần làm nên Argentina, từ các dân tộc bản địa hiện diện trước khi quốc gia hình thành đến những người sinh ra tại đây và những người từ phương xa đến tìm được một mái nhà.
“Không thế hệ nào xây dựng quê hương từ con số không. Mỗi thế hệ đều đón nhận quê hương ấy”, Đức Thánh Cha nói. Người Argentina đón nhận quê hương qua ngôn ngữ và những mối liên hệ đã có từ trước, qua các thể chế do người đi trước thiết lập và những của cải được vun đắp bằng công sức của nhiều người. Lịch sử có những điều đáng biết ơn và cả những ký ức đau buồn. Mỗi thế hệ có trách nhiệm nhận ra điều đáng gìn giữ, đối diện với hậu quả của những bất công trong quá khứ và làm phong phú gia sản vật chất cũng như tinh thần chung. “Quê hương hôm nay ở trong tay quý vị sẽ là gia sản của những người đến sau.”
Gia sản ấy có tiếng nói riêng trong Martín Fierro của José Hernández, trong những trang văn học của Jorge Luis Borges và trong điệu tango ra đời từ cuộc gặp gỡ của những khu phố, bến cảng và con người thuộc nhiều nguồn gốc. Gia sản ấy cũng hiện diện trong cử chỉ chuyền tay nhau thức uống mate, khi một phút nghỉ trở thành dịp trò chuyện. Đức tin Kitô giáo bén rễ sâu trong ký ức này và tiếp tục nuôi dưỡng niềm hy vọng, tình huynh đệ của nhiều người Argentina.
Nền dân chủ được vun đắp mỗi ngày
Theo Đức Thánh Cha, cùng chia sẻ một gia sản cũng có nghĩa là học cách chung sống giữa những khác biệt. Ngài đặt nền dân chủ trong số những gia sản mỗi thế hệ có trách nhiệm gìn giữ và củng cố. Bầu chọn người lãnh đạo, tham gia đời sống công cộng, tự do bày tỏ xác tín và tin tưởng vào pháp luật là những điều được vun đắp qua thời gian.
Nền dân chủ còn được củng cố trong cách hành xử mỗi ngày, qua việc biết lắng nghe, cân nhắc lời nói, kiên nhẫn tìm đồng thuận và nhận ra nơi người có suy nghĩ khác mình một người đồng hương cùng chia sẻ vận mệnh đất nước. Từ đó hình thành sự tin cậy giúp xã hội đối diện với những bất đồng mà vẫn ý thức về những gì gắn kết mình.
“Quyền bính đạt tới ý nghĩa cao nhất khi được thực thi như một sự phục vụ”, Đức Thánh Cha nói. Trách nhiệm của người thi hành công quyền là nhìn xa hơn những đòi hỏi trước mắt, chăm lo những gì thuộc về mọi người, hành động thận trọng, nhận ra giới hạn của quyền lực được trao và hướng các quyết định về lợi ích của toàn thể cộng đồng.
Để người lao động sống được bằng công việc của mình
Công ích mà người cầm quyền phục vụ phải được thể hiện trong những điều kiện cụ thể của đời sống. Đức Thánh Cha dành một vị trí thiết yếu cho gia đình, tế bào căn bản của xã hội. Tại đó, mỗi người học rằng cuộc sống của mình gắn với cuộc sống của người khác và mình có trách nhiệm với họ. Trong mái nhà, con người học chăm sóc người yếu thế, tha thứ, chia sẻ và ở bên người cần giúp đỡ. Đó cũng là nơi nhiều người đón nhận những hạt giống đức tin đầu tiên.
Một trong những điều kiện thiết yếu để nâng đỡ gia đình là người lao động có thể sống bằng chính công việc của mình. Đức Thánh Cha nhắc đến những người làm việc ở nông thôn và thành thị, trong các xưởng, trường học và bệnh viện, những người khởi nghiệp, những người hằng ngày vất vả nuôi sống gia đình. Lao động giúp họ chăm lo cho người thân, phát triển khả năng và thấy mình góp phần xây dựng đất nước.
Ngài kêu gọi mở rộng cơ hội, khuyến khích sáng kiến cá nhân và bảo đảm thành quả tăng trưởng đến được với những người gặp nhiều khó khăn. Ngài đặc biệt nghĩ đến các gia đình sống trong cảnh bấp bênh, những người đang tìm việc, người cao tuổi đã góp công xây dựng xã hội và những người dù có việc làm vẫn chật vật trang trải nhu cầu của gia đình. “Nền kinh tế phải phục vụ con người, chứ không phải con người phục vụ nền kinh tế”, ngài khẳng định.
Để người trẻ có thể xây dựng tương lai trên quê hương
“Một quốc gia phải nghiêm túc tự hỏi mình đã thiếu sót ở đâu khi người trẻ phải rời bỏ quê hương để thực hiện ước mơ”, Đức Thánh Cha nói. Để người trẻ có thể tự do xây dựng tương lai tại Argentina, ngài đề nghị củng cố giáo dục, đào tạo nghề, đại học và nghiên cứu. Ngài nhắc đến nỗ lực của đất nước qua nhiều thế hệ nhằm đưa việc học đến với ngày càng nhiều thành phần xã hội. Nhờ đó, nhiều người đã phát triển khả năng và đóng góp cho đất nước qua những ngành nghề khác nhau.
Tiếp nối truyền thống ấy, việc đào tạo cần giúp người trẻ khám phá, phát triển và đem tài năng phục vụ người khác. Điều đó cũng đòi hỏi xã hội tin tưởng vào sáng kiến của họ và dành chỗ để họ góp ý tưởng, đảm nhận trách nhiệm. Đất nước cần đến trí tuệ, sức sáng tạo và sự tham gia của người trẻ ngay từ hôm nay.
Chỗ đứng của những người chưa chào đời
“Những người chưa chào đời có chỗ đứng nào trong các quyết định của chúng ta?” Từ câu hỏi ấy, Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng, trước khi nghĩ đến thế giới chúng ta sẽ để lại cho họ, cần nhìn nhận phẩm giá của họ. Trách nhiệm với các thế hệ mai sau bắt đầu bằng việc đón nhận sự sống từ những giây phút đầu tiên và gìn giữ cho đến khi kết thúc tự nhiên. Cùng một phẩm giá ấy đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt khi một người đau bệnh, phải cậy nhờ người khác chăm sóc hoặc sống với khuyết tật. Trong những hoàn cảnh đó, cần chăm sóc, giảm nhẹ đau khổ và đồng hành để mỗi người cảm nhận rằng sự sống của mình luôn có giá trị, bất kể hoàn cảnh nào.
Trách nhiệm với các thế hệ mai sau còn bao hàm việc chăm sóc công trình tạo dựng. Đức Thánh Cha nhắc đến những cánh đồng, nguồn nước, năng lượng, khoáng sản và sự đa dạng của các hệ sinh thái tại Argentina. Một nền sinh thái thực sự nhân bản gắn việc chăm sóc thiên nhiên với việc chăm sóc con người. Việc sử dụng tài nguyên phải đem lại lợi ích cho cộng đồng và gìn giữ những điều kiện cho phép người dân sinh sống và làm việc trên chính vùng đất của mình.
Đức Thánh Cha cũng đề cập đến những khả năng mà trí tuệ nhân tạo và các tiến bộ công nghệ mở ra trong y tế, giáo dục, sản xuất và nghiên cứu. Những công cụ này có thể làm thay đổi sâu sắc đời sống con người. Vì thế, ngài đề nghị xem xét hệ quả của việc áp dụng chúng và trách nhiệm của những người quyết định cách sử dụng. “Sự phát triển công nghệ cần một ý thức đạo đức tương xứng”, ngài nói.
Hợp tác ở Nam Mỹ và phục vụ hòa bình
Những con sông lớn nối liền các vùng đất, các hệ sinh thái trải dài qua nhiều quốc gia, năng lượng, lương thực, tri thức và sự di chuyển của con người tạo nên những mối liên hệ vượt biên giới. Vì thế, Đức Thánh Cha mời Argentina nghĩ đến tương lai của mình trong tương quan với các dân tộc Nam Mỹ. Những liên hệ lịch sử, các truyền thống văn hóa và sự phong phú về con người cũng như tài nguyên mở ra nhiều cơ hội hợp tác. Argentina có thể đóng góp kinh nghiệm và năng lực của mình vào những công việc chung mà mỗi nước khó giải quyết riêng lẻ.
Sự phối hợp ấy đặc biệt cần thiết trước tội phạm có tổ chức, nạn buôn người, buôn bán vũ khí và ma túy, cũng như tham nhũng. Các tệ nạn này làm tổn hại đời sống chung, nuôi dưỡng bạo lực và làm thất thoát những nguồn lực cần cho công ích. Đức Thánh Cha nhấn mạnh đến hành động phối hợp giữa các quốc gia, sự vững mạnh của các thể chế và sự liêm chính của những người được giao trách nhiệm điều hành, bởi tham nhũng làm xói mòn lòng tin của người dân.
Một trong những biểu hiện cao nhất của nỗ lực chung ấy là phục vụ hòa bình. Theo Đức Thánh Cha, các quốc gia cần bảo vệ những lợi ích chính đáng của mình bằng đối thoại, tôn trọng luật pháp và kiên trì tìm kiếm thỏa thuận. Nam Mỹ đã từng tìm được con đường đàm phán và hiểu biết lẫn nhau để vượt qua những căng thẳng nghiêm trọng. Ngài mời Argentina gìn giữ và phát huy ý chí đối thoại ấy.
Giáo hội mở cửa đón mọi người
Đức Thánh Cha nhắc lại rằng qua nhiều thế kỷ, Giáo hội đã đồng hành với các dân tộc châu Mỹ bằng việc loan báo Tin Mừng, cử hành đức tin, giáo dục, chăm sóc người bệnh, ở bên người nghèo, đồng hành với các gia đình và thúc đẩy hòa bình, hòa giải. Sứ mạng ấy bắt nguồn từ tình yêu của Chúa Kitô, Đấng đã đổ máu vì mọi người, và tiếp tục nơi các giáo xứ, cộng đoàn được mời gọi mở cửa để mỗi người tìm thấy sự đón tiếp và gần gũi.
Lời mời “Chào mừng tất cả mọi người” (x.Mt 22,9-10) diễn tả tính phổ quát của Tin Mừng, lời mời mỗi người gặp gỡ Chúa Kitô và hoán cải. Từ sự đón tiếp ấy phát sinh lời sai đi “Hãy đi và loan báo” (x.Mc 16,15). Đức Thánh Cha nhìn thấy hoa trái của sứ mạng đó nơi các trường học, đại học, các sáng kiến xã hội và chứng tá hằng ngày của những người đem đức tin phục vụ tha nhân.
Ngài cũng nhắc rằng xã hội cần những điều mà chính sách công tự nó khó có thể tạo nên, như lòng tin, sự tha thứ, tinh thần phục vụ và ý thức rằng cuộc đời có ý nghĩa vượt lên trên sự thành công hay lợi ích trước mắt. Những điều ấy được vun đắp trong lương tâm mỗi người, trong gia đình và cộng đoàn, và được đức tin nuôi dưỡng. Vì thế, Giáo hội mong tiếp tục ở gần người dân Argentina, chia sẻ những gánh nặng và niềm vui của họ bằng đời sống bác ái, và trao cho họ niềm hy vọng bắt nguồn từ Tin Mừng.
Trao lại một quê hương hiệp nhất
Kết thúc diễn văn, Đức Thánh Cha trở lại hình ảnh quê hương được trao qua các thế hệ. Mỗi thế hệ có một thời gian để sống trên quê hương mình, phục vụ và làm cho quê hương phát triển, rồi trao lại cho người đến sau. Ngài gợi nhắc lời ca của Carlos Gardel rằng đời người chỉ là một hơi thở. Điều tốt đẹp mà mỗi thế hệ gìn giữ và trao truyền sẽ tồn tại, còn đức tin mời con người nhìn xa hơn, hướng đến hạnh phúc vĩnh cửu mà Thiên Chúa mời gọi.
Đức Thánh Cha mời người dân Argentina làm sinh hoa trái gia sản đã nhận và giữ sống động mục tiêu “xây dựng sự hiệp nhất quốc gia” được ghi trong lời mở đầu Hiến pháp. Ngài mong những người đến sau đón nhận một quê hương hiệp nhất, xứng với lịch sử và những khả năng của đất nước.
Sau cùng, ngài hướng về Đức Mẹ Luján, Đấng âm thầm gìn giữ ký ức của dân tộc Argentina. Qua bao thế hệ, các bậc cha mẹ, người lao động, người trẻ và người cao tuổi từ khắp đất nước đã đến trước ảnh Đức Mẹ, mang theo những lo âu và hy vọng của thời mình. Đức Thánh Cha hiệp lời cầu nguyện với họ bằng lời Đức Giáo Hoàng Phanxicô từng gửi đến người dân Argentina: “Xin Chúa cho anh chị em lớn lên như một dân tộc”. Ngài xin Đức Mẹ tiếp tục gìn giữ đất nước, chăm sóc từng người con và giữ họ luôn gần Chúa Giêsu. Ngài kết thúc bằng lời cầu xin Thiên Chúa chúc lành cho Argentina và mọi người dân nước này.
Sau cuộc gặp gỡ, Đức Thánh Cha về Toà Sứ Thần cách đó 3km để gặp riêng các tu sĩ dòng Augustino và nghỉ đêm. Kết thúc ngày thứ nhất thăm Argentina.
Nguồn: vaticannews.va
